حسين زمانى
36
سفرنامه بخارا ( عصر محمد شاه قاجار ) ( فارسى )
قرار شد كه روز ديگر هدايا و تحف را به حضور برده بگذرانيم چند مجموعه منقّح مرتب داشتند به ترتيبى لايق هدايا و تحف را در مجموعه گذاشته در آن روز جميع اكابر و اعيان بخارا نيز در مجلس حاضر بوده با شقاول بدون تطاول در آن اطاق كه خود سركار امير نشسته بود حاضر ساخته ، امير زياده از آنچه در تصوّر گنجد مشعوف و منبسط گرديده و هريك را جداگانه استسفار فرموده ، آنچه لايق دانسته عرض نمودم . هريك را برداشته خود به دقت ملاحظه كردند ، تعريف و توصيف زياد نمودند . بعد از آن رو به حضار كرده خطاب فرمودند كه الحمد للّه كار ولايت و مملكت ما بعد از اين منسق و در نهايت انتظام خواهد بود . اسلام ما امروز قوت و شكوهى تازه به سبب توجه اولياى دولت قاهره بهم رسانيد . دشمنان پس از اين بايد فكر كار خود نمايند كه در مقابل ، قدرت تقابل نخواهند داشت و با خداى خود شرط كردهام كه مادامى كه دودمان و سلسله ما برقرار است دست از ارادت و بندگى دولت علّيه ايران برنخواهيم داشت . زياده از آنچه به تحرير آيد از اين قبيل سخنان فرمودند . بعد از انقضاى اين مجلس فدوى را به منزل دستور خانچى كه وزير است آوردند . در آنجا وزير در جوار سركار امير مىباشد . شيرينى و چاى و ناهار احتراما آوردند . بعد از نيم ساعت روانهء منزل گشته ما را مهمان دستور خانچى نمودند كه خرج ما را او بدهد . دفعهء اول آدمش آمد كه اخراجات شما چه مقدار است ، ناظر شما بيايد هر روزه نقد بگيرد . در جواب گفتم كه از دولت و تصدّق فرق مبارك قبلهء عالم و عالميان روحنا فداه و از التفات سركار امير ، حاجت به نقد نداريم هرقدر بخواهيد نقد از خود ما ممكن است ، ولى چون مهمان سركار امير هستيم خود ما نان و مالهاى ما كاه و جو مىخواهند . يومأ فيوما اخراجات ما را بدهيد حاجت به نقد نيست . بعد از چند روز آمد و شد قرارى در اخراجات دادند . دو روز فاصله مجددا با سركار امير ملاقات اتفاق افتاد .